Έργο του ζωγράφου Αλέκου Κυραρίνη
Πάσχα ονομάζεται η μεγάλη γιορτή του χριστιανισμού (και του Ιουδαϊσμού που γιορτάζεται η ηρωική έξοδος και ελευθερία των Εβραίων απ’ την Αιγυπτιακή δουλεία), όπου εξυμνείτε ο θυσιαστικός θάνατος και η λυτρωτική για όλη την ανθρωπότητα Ανάσταση του Χριστού. Το Πάσχα μαζί με τα Χριστούγεννα αποτελούν τις δύο μεγαλύτερες και λαμπρότερες γιορτές της χριστιανοσύνης, που εορτάζονται κάθε χρόνο με σεβασμό και λαμπρότητα  σε όλα τα μήκη και πλάτη του Χριστιανικού κόσμου.


Ο όρος Πάσχα σύμφωνα με τις γραφές φαίνεται να προέρχεται από το Αραμαϊκό "πασ’ά" εκ της Ασσυριακής λέξης "πασαχού" που σημαίνει ανάμνηση και το Εβραϊκό ρήμα "πεσάχ" που σημαίνει είτε χωλαίνω, είτε εκτελώ τελετουργικό χορό γύρω από τη θυσία, είτε μεταφορικά, "ξεφεύγω", "απαλλάσσω".  Το Χριστιανικό Πάσχα ή η Λαμπρή γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο που ακολουθεί την εαρινή ισημερία της 21ης Μαρτίου. Το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης του Χριστού και η σπουδαιότητα της μεγάλης νίκης της ζωής επί του θανάτου, υμνούνται με μεγάλη ευλάβεια και σεβασμό απ’ την χριστιανική εκκλησία 40 ημέρες νωρίτερα απ’ αυτήν (ημέρα της Αναστάσεως) με την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής αλλά και 50 ημέρες μετά απ’ αυτήν στην περίοδο του Πεντηκοσταρίου.

Η γιορτή του Πάσχα γιορτάζεται μοναδικά σε όλη την Ελλάδα μέσα σ’ ένα γενικότερο πλαίσιο κατάνυξης και ευλάβειας που κορυφώνεται μ’ ένα πανηγυρικό τρόπο την ημέρα της Ανάστασης. Όπως είναι φυσικό ο τρόπος εορτασμού των μεγάλων ημερών αυτών έχει αποκτήσει συνάμα με τον χριστιανικό και έναν εθιμικό –δοξαστικό χαρακτήρα που ποικίλει ανάλογα με τις γεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας. Τα ήθη και τα έθιμα που λαμβάνουν χώρα ανά τόπους στην Ελλάδα αποτελούν ένα αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς κάθε περιοχής και συνολικά ολόκληρης της Ελλάδας, που περνούν από γενιά σε γενιά με τρόπο στωικό και ευλαβικό συνεχίζοντας ν’ αναβιώνουν κάθε χρόνο παραδόσεις και δοξασίες πάρα πολλών ετών.

Στη "νύφη των Κυκλάδων", όπως συνηθίζουν ν’ αποκαλούν την Τήνο οι λόγιοι και οι περιηγητές, η περίοδος του Πάσχα αποτελεί μια αλλιώτικη μοναδική εμπειρία. Ολόκληρο το νησί "ντύνεται" και πλουμίζεται με ποικιλόχρωμους ανοιξιάτικους τόνους και προετοιμάζεται για να γιορτάσει το χαρμόσυνο μήνυμα της ανάστασης. Παρακάτω παρατίθενται μερικά απ’ τα χαρακτηριστικότερα πασχαλινά ήθη και έθιμα της Τήνου που εντυπωσιάζουν και αποτελούν πόλο έλξης μεγάλης πληθώρας ανθρώπων.

Το έθιμο της "Αργινάρας":  Σύμφωνα με το έθιμο αυτό την Κυριακή των Βαΐων, όλα τα παιδιά του νησιού συνηθίζονταν να φτιάχνουν από βέργες κλημάτων μεγάλα στεφάνια, τα οποία και στόλιζαν με διάφορα λουλούδια του αγρού και βάγια. Όταν ολοκληρωνόταν η κατασκευή των στεφανιών, τα παιδιά τα έπαιρναν και τα περιέφεραν σ’ όλους τους δρόμους της πόλης κρατώντας παράλληλα και "αργινάρες". Η αργινάρα ήταν μια ξύλινη ή μεταλλική κατασκευή (σαν την ροκάνα) που την στριφογύριζαν με μεγάλη δύναμη και έκανε έναν έντονα δυνατό και εκκωφαντικό θόρυβο. Σύμφωνα με τις δοξασίες ο δυνατός αυτός θόρυβος κάνει το κακό να ξορκίζεται και να φεύγει μακριά απ’ το νησί και τους κατοίκους του. Η παρέλαση αυτή κατέληγε στην θάλασσα όπου και μέσα σε πανηγυρικό τόνο πετιόνταν τα στεφάνια στην θάλασσα και ολοκληρώνονταν η  πομπή. Φέτος ύστερα από αρκετά χρόνια το έθιμο αυτό αναβίωσε στην Τήνο από μαθητές του νησιού, ξυπνώντας όμορφες μνήμες στους μεγαλύτερους και κάνοντας τους νεότερους να μάθουν.

Ο στολισμός και η περιφορά των επιταφίων:  Ο στολισμός και η περιφορά του επιταφίου για τους Τηνιακούς απ’ τα παλιά κιόλας χρόνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πολύ μεγάλο και σημαντικό γεγονός. Όλες οι ενορίες της πόλης και των χωριών συναγωνίζονται για το ποιος θα στολίσει τον ομορφότερο επιτάφιο. Ο στολισμός των επιταφίων γίνεται την Μ. Πέμπτη το βράδυ, μετά από την ολοκλήρωση της ακολουθίας του Εσταυρωμένου. Κατά το έθιμο ο στολισμός των επιταφίων γίνεται από κοπέλες (σύμφωνα με το έθιμο κυρίως ανύπαντρες), με διαφόρων ειδών μυροβόλα λουλούδια. Την Μ. Παρασκευή μετά την ολοκλήρωση της εσπερινής ακολουθίας, όλοι οι επιτάφιοι περιφέρονται στα ολόφωτα σοκάκια και τους δρόμους της πόλεως και των χωριών. Από τα σημεία που περνούν οι πομπές, πολλοί κάτοικοι περιμένουν και ραίνουν με αρώματα και λουλούδια τους επιταφίους. Τόπος συνάντησης των επιταφίων της πόλης είναι η μαρμάρινη εξέδρα στην παραλία, όπου όλοι οι επιτάφιοι ανεβαίνουν πάνω και γίνεται μια μικρή δέηση προτού πάρουν τον δρόμο της επιστροφής προς τους ναούς. Ο επιτάφιος της ενορίας του Αγίου Νικολάου σύμφωνα με μια πολυετή παράδοση μετά την συνάντηση και των χωρισμό των υπολοίπων επιταφίων απ’ την εξέδρα, πηγαίνει στην παραλία Σπιτάλια όπου και μπαίνει μέσα στην θάλασσα μαζί με τον παπά και τα εξαπτέρυγα. Στα γύρω βράχια της παραλίας ανάβονται μικρές φωτιές και μεταλλικοί πυρσοί σε σχήματα σταυρών, ενώ όλο το σκηνικό συμπληρώνεται από δεκάδες βεγγαλικά, φωτοβολίδες, ήχους σειρήνας απ’ τα καΐκια που καταφθάνουν στο σημείο και όμορφες μελωδικές ψαλμωδίες δημιουργώντας ένα φανταστικό τελετουργικό. Το θέαμα πραγματικά είναι μοναδικό και εντυπωσιακό! Σύμφωνα με την παράδοση η είσοδος του επιταφίου στην θάλασσα γίνεται προς τιμήν όλων εκείνων όσων έχουν χάσει την ζωή τους σ’ αυτήν.

Το άναμμα των καντηλιών:  Αμέσως μετά την περιφορά των επιταφίων και την επιστροφή αυτών στους ναούς, συνηθίζεται να συγκεντρώνονται όλοι οι νέοι από κάθε ενορία και να σπεύδουν  ν’ ανάψουν όσο το δυνατόν περισσότερα καντήλια μπορούν στα χιλιάδες εξωκλήσια ολόκληρου του νησιού. Η όλη διαδρομή, συνοδεύεται από ψαλμωδίες και ύμνους της ημέρας.

Πρωί Μ. Σαββάτου και μικρή Ανάσταση: Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου γίνεται όπως συνηθίζει ο κόσμος να την αποκαλεί  η πρώτη ή  μικρή ανάσταση. Την ώρα που ψέλνει ο κάθε εφημέριος το: «Ανάστα ο θεός…» ρίχνονται μέσα στις εκκλησίες φύλλα λεμονιάς τα οποία και προσπαθούν να πιάσουν στον αέρα οι εκκλησιαζόμενοι, πράγμα το οποίο σύμφωνα με το έθιμο ταυτίζεται με την καλοτυχία και την ευλογία.

Το βράδυ του Σαββάτου αμέσως μετά την ανάσταση σε όλες τις εκκλησίες του νησιού ρίχνονται δεκάδες –εκατοντάδες βεγγαλικών και κροτίδων προκειμένου να εορτασθεί το χαρμόσυνο μήνυμα. Ιδιαίτερα φαντασμαγορικός είναι ο τρόπος που γιορτάζεται η ανάσταση στο χωριό του Πύργου όπου τα βαρελότα, οι φωτοβολίδες και οι τριμπονιές (έτσι αποκαλούνται στην Τήνο κάποια κοντόκανα τουφέκια) έχουν την τιμητική τους και δημιουργούν ένα άκρως εντυπωσιακό ηχητικό και οπτικό μοτίβο.

Το γεύμα της Αγάπης: Κάθε χρόνο την Δευτέρα του Πάσχα στο χωριό του Κτικάδου πραγματοποιείται το γεύμα της αγάπης, όπου και σχετίζεται με την βαθιά πίστη των Τηνιακών στην Ανάσταση του Χριστού. Αμέσως μετά την τέλεση της θείας λειτουργίας στην εκκλησία της Υπαπαντής όλοι οι παρευρισκόμενοι με τον παππά της ενορίας, περιφέρουν την εικόνα της αναστάσεως σε όλο το χωριό και έπειτα γευματίζουν όλοι μαζί στην αίθουσα του ναού. Το έθιμο αυτό που οι ρίζες του εντοπίζονται πολλά χρόνια πίσω στην πρωτοχριστιανική περίοδο του νησιού, γίνεται με σκοπό την συμφιλίωση όλων των χριστιανών ορθοδόξων και καθολικών που κατοικούν στην Τήνο, καθώς και εις μνήμην όλων εκείνων όσων δεν βρίσκονται εν ζωή πια.

Το πανηγύρι της Παναγιάς του Καλαμάν:  Κάθε χρόνο την Πέμπτη του Πάσχα στο χωριό Βώλακα (Βωλάξ), στο καθολικό ξωκλήσι της Παναγίας Καλαμάν, μετά την θεία λειτουργία, γίνεται λαμπρό πανηγύρι με μουσική, τραγούδι και πασχαλινούς μεζέδες.

Το πανηγύρι της Παναγιάς της Λακκωτιανής: Το πανηγύρι της Παναγιάς της Λακκωτιανής γίνεται κάθε χρόνο την Κυριακή του Θωμά στο χωριό των Υστερνίων. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο έθιμο που αναβιώνει κάθε χρόνο μία εβδομάδα μετά το Πάσχα. Το έθιμο είναι γνωστό και ως "Ροδαριά" καθώς μετά το τέλος της λειτουργίας που λαμβάνει χώρα στο ομώνυμο εξωκλήσι (βρίσκεται λίγο πιο έξω απ’ τον χωριό) οι άνθρωποι συνηθίζουν ν’ ανταλλάσουν  μεταξύ τους ένα μικρό μπουκέτο ανθέων που καλείται  ροδαριά. Μετά την ανταλλαγή των  "ροδαριών " οι πιστοί γευματίζουν όλοι μαζί και γλεντούν ανταλλάσοντας αναστάσιμες ευχές. Η ροδάρια θυμίζει κατά πολύ το αρχαίο ελληνικό έθιμο των Ανθεστηρίων της μεγάλης τριήμερης γιορτής των ανθέων, που γίνονταν στην Αθήνα προς τιμή του Διόνυσου, κατά τη διάρκεια του μήνα Ανθεστηρίωνα.
Αναστάσιμες λειτουργίες:  Μετά την ημέρα της Ανάστασης και για τις υπόλοιπες σαράντα ημέρες, συνηθίζεται να τελούνται πάμπολλες αναστάσιμες λειτουργίες στα περισσότερα εξωκλήσια  του νησιού. Τα μικρά πανηγυράκια αυτά ακολουθούνται πάντα από ευχές και το απαραίτητο κέρασμα.

Ερχόμενος κάποιος στην Τήνο για πρώτη φορά πέρα των προαναφερθέντων εθίμων και παραδόσεων είναι σίγουρο ότι θα εντοπίσει και θα ανακαλύψει πολλά ακόμα πράγματα που θα τον εντυπωσιάσουν και θα τον… "κερδίσουν". Φιλόξενοι και αγνοί άνθρωποι πρόθυμοι πάντα να σε υποδεχθούν στα σπίτια τους και να σε "τρατάρουν", (κεράσουν). Οι περίφημες και πολυδιαφημισμένες πασχαλινές τηνιακές τσιμπητές τυρόπιτες (λυχναράκια) που με τόσο μεράκι φτιάχνουν οι νοικοκυρές, τα ολόφωτα πανέμορφα χωριά, η λαμπροστολισμένη πόλη, η ανοιξιάτικη και η πλουμισμένη με διαφόρων λογής χρώματα φύση του νησιού και ενίοτε το "μελωδικό σφύριγμα" του Τηνιακού αέρα που άλλοτε το ακούς ψιθυριστά και άλλοτε στη διαπασών είναι μερικά μόνο απ’ τα στοιχεία που μπορούν να γοητεύσουν κάποιον κάνοντας τον να την αγαπήσει και φεύγοντάς απ’ αυτήν σύντομα να την νοσταλγήσει…!

Η λάμψη της μεγάλης ημέρας της Αναστάσεως και του Αγίου φωτός  εύχομαι να φωτίσει και να «λαμπρύνει τις στολές των ψυχών» όλων μας, γεμίζοντας μας με αγάπη, κάνοντας μας λιγάκι παραπάνω "ανθρώπους" !

Ας μην ξεχνάμε ότι για να επέλθει η Ανάσταση έχουν προηγηθεί οι στιγμές του μαρτυρίου και η σταύρωση, συνεπώς ας μην χάνεται η ελπίδα ότι μία καλύτερη μέρα μπορεί ν’ ανατείλει…

Επιμέλεια κειμένου
Χρήστος Κυραρίνης

Share To:

0 comments so far,add yours

_____________________________________________________________________________________
Τα σχόλια θα αναρτώνται εφόσον υπάρχει Όνομα και Επίθετο σχολιαστή, σε διαφορετική περίπτωση (ψευδώνυμο ή ανώνυμα) θα διαγράφονται
_____________________________________________________________________________________